ST. Elektrik - Enerji - 25 Ocak 2012

14 Ocak günü İstanbul’da son yılların en büyük, en geniş kesimi etkileyen elektrik kesintisi yaşandı. İstanbul’da bazen lapa lapa, bazen tipi şeklinde yağan karla gelen kesintinin en büyük etkilerinden biri metronun kapanması oldu.

Elektriklerin kesilmesi nedeniyle metronun çalışamaması çoğu kişi gibi beni de rahatsız etti.
Metronun kapanmasının yönetim değil tasarım sorunu olduğunu tahmin etmekle beraber emin olmak için İstanbul Ulaşım A.Ş.’yi aradım. Anlattıklarına göre İstanbul metro hattına 16 ayrı güç kaynağından elektrik sağlanmaktaymış. Bunların duruma göre 12’si veya 13’ü kesilse bile diğerleri metronun çalışması için yeterli enerjiyi verebiliyorlarmış. Eğer daha fazla kaynak besleme yapamaz olursa iki generatör (Saygıdeğer Profesör İlhami Çetin’in öğrencisi olduğum için ben generatör derim!) devreye girmekteymiş. Ancak generatörlerin gücü trenlerin normal seferlerini yapmalarına yeterli olmayıp sadece yoldaki trenlerin ilk istasyonlarına varmalarını sağlayabilecek düzeyde imiş. Tıpkı elektrikler kesilince kat arasında kalan asansörü en yakın kat kapısına taşıyan akü sistemi gibi... 

Konuştuğum görevli 14 ocak günkü elektrik kesintisinin 16 kaynağın 16’sının da kesintiye uğradığını söyledi. Bu yüzden de metro seferleri durmuş olmasını haklı göstermeye çalıştı. Ancak dünyada metro bulunan şehirlerin hiç birinde elektrik kesintileri seferlerinin durmasına yol açmaz. Ne Paris, ne Londra ne Moskova metroları böyle zayıf bir halkaya sahip değildir! Altyapısı ciddi şekilde eskimiş New York metrosunun bile Aşil topuğu yoktur. 

Bunun nedeni çağdaş metroların fail safe olmalarıdır. Metro gibi geniş kitleleri etkileyen, yerin altında giden bir toplu taşım sistemini redundant yapmak yetmez. Failsafe olması zorunludur. Yarın büyük İstanbul depremi olduğunda fail safe olmayan bir metro binlerce kişinin büyük sıkıntılar çekmesine neden olabilir! 

Yazımın başlığı Intel’in kurucu ortağı Andrew Groove’un yazdığı kitabının ismi. Groove eserinde en kötü senaryoya göre hazırlık yapmanın hayatta kalmak için zorunlu olduğuna dikkat çekiyor. Fukushima depremi de Groove’u haklı çıkardı. Metro bir an önce düzeltilmeli!

Not: Konuştuğum görevli ilgili ve beyefendi bir kişiydi. Ancak ne yazık ki redundancy, fault tolerant, fail safe gibi kavramları ilk defa duyuyordu. Umarım kurumda bilenler vardır. Ben de ST Otomasyon dergisinin Şubat sayısında konuyu yazacağım.