S.T. Proses Otomasyonu - 07 Ocak 2008

Dağıtık Kontrol Sistemleri (DCS) ve Hibrid Kontrolörler, dünyanın gelişmiş ülkelerinde olduğu gibi ülkemizdeki pek çok kimyasal tesis ve rafineriler ile proses endüstrisi kategorisindeki fabrikalarda yaygın biçimde kullanılır hale geldi. Pazarın hızla büyümesinin nedeni gelişen sistemlerin daha fazla yarar sağlaması ve toplam sahip olma maliyetlerinin görece düşüklüğü. Bu durum bir yandan müşteri firmaları (tabii satıcıları da) memnun ederken diğer yandan kontrolör ve DCS operatörüne olan talebi de arttırıyor. Bu gereksinimi gidermenin başlıca yolu müşteri firmaların proses bilgisine sahip kişileri satıcı firma eğitimlerine göndermesi. Eğitim katılan kişinin yeteneğine göre belirlenen süre içinde tamamlanıyor ve görev başlıyor. İlk günlerde karşılaşılan sorunlar zorunlu ise yerinde, değilse tele yardımla çözümleniyor ve sistemin kullanımı ilerleyen zamanda rutine dönüşüyor…

* * *

Eskiden her kontrol odası ziyaretimde kafamda iki soru olurdu. İlk soru kontrol odasının tasarımının nasıl yapıldığı idi. Bu konuyu başka bir yazıya saklıyorum. İkincisi de DCS’ten ne düzeyde yararlanıldığı idi. İlk zamanlarda konuya direkt girip “ileri proses kontrol ve optimizasyon yöntem ve araçları”nı kullanıp kullanmadıklarını sorardım. Sonraları, bana anlatılanlardan yanıtı çıkarsayabileceğimi fark ettim, sormaktan vazgeçtim.
Zaman içinde soruyu kafamdan da attım. Yanıtı kesinlikle biliyorum, görevliler ileri proses kontrol uygulamalarından bihaberler. Çünkü ne mesleki eğitimlerinde, ne o tesiste çalıştıkları süre içinde, ne de satıcı firmadan eğitim alırken böyle bir konuyla karşılaşmıyorlar. Bu arada operatörlerin, kontrol odası çalışanlarının haklarını teslim etmeliyim. Bu kişilerin prosesi ve kullandıkları DCS’in özelliklerini – sadece kullandıkları kadarıyla - bilme konusunda hiçbir eksiklikleri bulunmuyor. Operatör hatası yapmayacak kadar dikkatli, işlerine sadık ve kendilerini vererek çalışmaktalar. İçsel motivasyonları yüksek kişiler.
Ancak iş; çok değişkenli model tabanlı ileri kontrol, online real time optimizer, uzman sistemler, DCS resident gibi ileri konulara gelince kalıyorlar...

* * *

Bilim, “ileri proses kontrol uygulamalarına geçmeden önce birincil proses kontrol araçlarını iyi kullanmayı öğrenin” diyor. Yürümeyi becermeden koşmaya çalışmayın, hesabı…
Birincil proses kontrol araçları DCS’ler içinde yer alan standart ve özel kontrol algoritmalarını kullanan kontrol uygulamaları. Açarsak; esir ve kaskad kontrol, ileri beslemeli kontrol, ölü zaman telafisi, regresyonlu, ampirik ve yarı ampirik modelleri kullanan kontroller ile gerçek tesis verilerine dayalı modeller.
Kanıtım yok, ama kanaatim bu konularda da bir şey yapmadığımız yönünde.
Ancak dünya da bizden çok ileride değil. Yeni tamamlanan bir araştırma ABD’de dahi bu yöntemlerin neredeyse kullanılmadığını bulgulamış. Kullanılmadığı için de için küçük tesislerde 50 bin - 300 bin dolar, orta büyüklükteki tesislerde 100 bin – 1 milyon dolar, rafinerilerde, olefin üreten büyük tesislerde ise 3 milyon dolar’a kadar varan kayıplar oluşuyormuş.
Onların bu paralara ihtiyacı olmayabilir ama bizim için öyle değil!
Üstelik bu rakamlar yıllık; kontrolü bir defa iyileştirince, meyvesi ömür boyu yeniyor.
2008’de daha iyi kontrol diliyorum!
Nice kayıpsız yıllara.