ST. Sac İşleme Teknolojileri - 20 Mayıs 2009

Sac işleme makinaları arasında presler iş kazası potansiyeli açısından birinci sırada gelirler. Bu makina ile uzun süre geçirmiş kişilerde parmak kopmaları, kırıklar, kalıcı sakatlıklar sık görülür. Arada bir yaşanan ezikler ve darbeler ucuz atlatılmış yaralanmalardır. Kazaları operatörlerden başka stajyerler, yükleme/boşaltma işgörenleri ve bakım personeli de yaşar.
Preslerden kaynaklanan iş kazalarını engellemek açısından ilk yaklaşım makinayı kaza yapılamayacak tarzda tasarımlamaktır. Dizayn yaparken kazalara neden olmayacak düzeneklerin ve çalışma koşullarının saptanması ve makinaya monte edilmesi pres üreticisinin görevidir. Presin yapısının ellerin veya vücudun herhangi bir kısmının çalışma sırasında presin hareketli ve zarar verebilecek parçaları ile temas etmeyecek şekilde olması gerekir. Operatörün de bu yapıyı değiştirememesi zorunludur. Burada herkesin aklına çift el kumandalarından birinin operatör tarafından bantlanarak etkisizleştirilmesi gelir. Bu kötü alışkanlığa karşı makinanın uzun süre basılı haldeki butonu basılı değilmiş gibi algılayacak, dolayısıyla çalışmayacak şekilde yapılması, bir çare olabilir. Böylelikle operatör presin doğal yapısı içindeki emniyet düzeneğini etkisiz hale getiremeyecektir. İki operatörle çalışmak üzere tasarımlanmış dört butonlu presler için de aynı kural uygulanabilir.
İş kazalarının önlenmesi için eğitim şarttır. Operatörlerin emniyet eğitimleri almaları, presi nasıl kontrol edebileceklerini, emniyet cihazlarının yerlerini ve nasıl çalıştıklarını öğrenmeleri zorunludur. Sıkışmış iş parçasını nasıl kurtarırlarsa, yağlamada nelere dikkat ederlerse yaralanma riskleri ile karşılaşmayacaklarını kavramalıdırlar. Bunun için bir günlük eğitim yeterli olur. Makina çok karmaşıksa süre iki haftaya kadar çıkabilir. Ancak kazanımlar buna değecektir. Yalnız eğitim bir defalık değildir. Kazanılan doğru alışkanlıkların zaman içinde bozulması nedeniyle her yıl eğitimin tekrar edilmesi gereklidir.
Eğitim elbette bakım personeli için de zorunludur. Onlar da görevlerini yaparken hangi tehditlere maruz kaldıklarını ve korunma için neler yapmaları gerektiğini de öğrenmek ve üzerlerine düşenleri yapmak zorundadır. Preslerin her makina gibi elektriksel tehlikeleri engelleyecek tarzda safety PLC ile donanmaları yerinde bir önlemdir.
Bir pres emniyet açısından ne kadar iyi dizayn edilmiş olursa olsun zaman içinde eskime, yıpranma, yanlış kullanma nedeniyle emniyetsiz hale gelebilir. Dolayısıyla her presin aralıklı olarak muayene edilmesi gerekir. Önerilen aralık bir aydır. 
Ancak en önemli konu emniyet kültürümüzün arttırılmasıdır. Radyasyonlu çay içen bakanlarımız, her gün bir işçi kaybettiğimiz tersanelerimiz, trafik kurallarını hiçe sayan nice sürücümüz emniyet kültür düzeyimizin yetersizliğine kanıtlardır. Bu konuda aşama yapmadığımız takdirde ne tasarım, ne uyarı, ne prosedür kalıcı faydalar sağlayabilir. Kazaların sayısı azalsa bile bu tesadüfen olacak, sonra yine yukarılara çıkacaktır.             
İşe “bana bişey olmaz” lafını terk etmekle başlayalım.