ST. Demir-Çelik & Ağır Sanayi - 10 Ağustos 2010

Verimlilik iki türdür: teknik ve ekonomik. Teknik verimlilik ürünlerin ne kadar girdi ile elde edildiğini gösterir. Hammadde, işgücü, enerji, bina, ekipman vb. girdilerdir. Ekonomik verimlilik ise yatırılan sermaye ile ne kadar kar elde edildiğidir. Bir tesis için iki verimlilik farklı olabilir. Örneğin teknik verimlilik düşük olabilir. 

Ancak tesisin ürettiği ürünlere çok fazla talep var ise fiyatlar yükselir, teknik verim düşük olsa bile kar yüksek olur. Bazen teknik verimliliğin çok yüksek olmasına karşın piyasa koşulları fiyatların yükselmesini baskılar. Tesis minimum girdi ile çalışmasına karşın para kazanamaz. Ancak her iki verimlilik de yüksek ise maksimum kara ulaşılır. İki verimliliği de düşük olan şirket uzun vadede yaşamını sürdüremez. Teknik verimliliğin literatürdeki diğer adı ‘hasıla kaybı’dır. ‘Hasıla kaybı’ olması gereken üretim miktarına ulaşamamak veya üretim için gereğinden fazla girdi kullanmak demektir. Bir tesiste üretilen ürünlerin bir kısmı kusurlu ise veya üretim için teorik minimumdan daha fazla girdi ve zaman harcanıyorsa orada hasıla kaybı var demektir. Hiçbir şey kağıt üzerindeki gibi gerçekleşemeyeceği için tüm tesislerde hasıla kaybı olur. Ancak bazı tesislerde daha fazla olur! 

*   *   *

Gözlemlerime ve yaptığım görüşmelere göre sektörümüzde düşük teknik verimlilik (yüksek hasıla kaybı) ve yüksek ekonomik verimlilik bulunmaktadır. Ekonomik verimliliğin yüksekliği açıktır. Ülkemizin en yüksek ciro yapan şirketleri arasında sektörümüzden çok sayıda temsilci bulunmaktadır. Bu kuşkusuz iyi bir şeydir. Ancak ekonomik verimlilik kontrol edilemeyen bir büyüklük, bir dışsal değişkendir. Konjonktüre göre farklılaşır. Oysa hasıla kaybı öyle değildir. Kontrol edilebilir boyutları daha fazla olduğundan üzerinde çalışılması gerekir. Hasıla kayıplarının azaltılması demir-çelik gibi sermaye yoğun sektörlerde teknoloji ile sağlanır. Teknoloji sektörümüzde ölçme cihazları ve üretim ekipmanları başlıklarında ele alınabilir. Ölçme cihazları fiziksel ve kimyasal parametreleri, şarj oranlarını, deformasyon miktarını, şekil kusurlarını, baca gazı bileşenlerini, mikro yapısal özellikleri doğru ve hassas biçimde ölçecektir. ‘Ölçmediğinizi yönetemezsiniz’ ilkesince buna yaşamsal ihtiyaç vardır. Üretim ekipmanları kategorisinde fırın şarjı ile etkileşime girmeyecek refrakter malzemeler, bakım gereksinimi düşük ekipmanlar, haddeleme başta olmak üzere tüm prosesleri daha hızlı ve doğru yürütmeyi sağlayacak yapay zeka içeren çözümler, daha nitelikli yan ürünler elde etmeyi sağlayacak likörler, emniyet önlemleri gibi alt başlıklar bulunur. 

*   *   *

Firmalarımız kendi teknoloji envanterleri ile en son teknoloji düzeyini karşılaştırmalı ve anlamlı iyileştirme fırsatlarını keşfederek uygulamaya geçmelidir. Aksi takdirde teknik verimlilik dünya ortalamasına yükseltilemeyecek, konjonktür değişip ekonomik verimlilik inişe geçtiğinde ciddi zorlanma yaşanacaktır. 
Dergimizin misyonu hasıla kayıplarının azalmasına katkıda bulunacak her oluşuma destek vermektir.