ST. Proses Otomasyonu - 5 Temmuz 2010

Başlık Sayın Barak Obama’nın, benim değil! Orijinalinde ‘ass’ geçiyor ama ben popo demeyi tercih ettim. ABD başkanı 20 Nisan’dan bu yana devam eden Meksika körfezindeki petrol sızıntısında suçluların bulunması gecikince kızgınlıkla böyle deyip ilave etmiş: “Bu kaza ülke tarihinin ikinci 11 Eylül’üdür”.
Önce bir özet sunayım. Dünya devlerinden British Petroleum (BP) Atlas Okyanusu’nda 6000 metre derinlikte bir kuyu açmaya karar veriyor. Bunun için de Transocean şirketinden “Deepwater Horizon” isimli bir yarı batar platformu kiralıyor. Dibe inilip matkap yeri delmeye başladıktan bir süre sonra yatağa ulaşılarak petrol çıkarılmaya başlanıyor. Ancak aniden platformdaki 10.000 varil hacmindeki ham petrol patlıyor, 11 kişi can veriyor,  yangın 36 saat süreyle söndürülemiyor, petrol denize sızıyor, hala da sızıyor…

*   *   *

Konu çevre, emniyet, risk yönetimi ve bu ayki konumuz olan vana açılarından dergimizi şiddetle ilgilendiriyor.
Bugüne kadar patlamanın nedeni konusunda resmi bir açıklama yapılmamış olsa da petrokimya ve proses otomasyonu forumlarında sorunun kaynağının “blow out preventer” olduğu belirtiliyor. Patlama engelleyici diyebileceğimiz bu ekipman matkabı içinde taşıyan borunun dışına takılan bir veya birkaç emniyet vanasından oluşan bir ünite.  Eğer petrol/doğal gaz yataklarındaki basınç, petrolü delme borusunun içine sokacak kadar kuvvetli ise basınç bu üniteye uzaktan kumanda ederek kontrol altına alınıyor. Veriler Meksika körfezindeki kuyuya iki vanadan oluşan bir sistem takıldığı yönünde. Uzmanlar “Üçüncü vana da takılsaydı facia olmazdı” iddiasındalar. Çünkü iki emniyet vanası 150 atmosfer basıncı durduramamış. “Tanesi bir milyon dolar diye vanalardan tasarruf etmeye kalkışılırsa böyle olur işte” deniyor. Vanaları işlediğimiz bu sayımızda vanaların önemini gösteren daha iyi bir örnek bulunamazdı… Hesaplamalar kayıpların ve temizleme maliyetlerinin vananın değerinin bin katını aşacağını gösteriyor, çünkü sızıntının durdurulması artık mümkün görülmüyor!  

*   *   *

ABD’de böyle bir kaza ilk defa oluyor ama dünya şimdiye kadar bu türden çok kaza gördü. Musibet başa gelmeyince nasihat fayda etmiyor, tarih de tekerrür ediyor. Ne güzel demiş bilge; “Hiç ders alınsaydı tekerrür eder miydi” diye…

Sayın Obama bence tek bir popoya tekme atmakla kalmasın! BP’den başlayıp bu yapıyla arama izni verip onaylayan İç İşleri Bakanlığına bağlı Minerals Management Service yetkililerine, Transocean mühendis yöneticilerine kadar pek çok kişi bunu hak ediyor. Kimi düşünmediği, kimi ihmal ettiği, kimi başkalarının hatalarından ders almayı beceremediği, kimi fayda maliyet analiz yapmadığı, kimi de sistem tasarımı yapmayı bilmediği için.
En sert tekme de vanadan tasarruf yapmaya kalkanın poposuna atılsın!