S.T. Makina - 15 Aralık 2007

1960’larda Toyota fabrikasında sessiz bir devrim gerçekleşmiş. Sonradan doktor unvanı verilen Shingo isimli bir mühendis 1000 tonluk bir presin hazırlık zamanını dört saatten bir buçuk saate indirmiş. Bu başarının hemen arkasından bu süreyi üç dakikaya düşürmesi talep edilmiş. Tabii patron her yerde patrondur; Shingo da birkaç aylık bir çalışma ile hazırlık zamanını tek haneli hale getirmeyi başarmış. Günümüzde ‘SMED; Single Minute Exchange of Dies’ olarak bilinen disiplin Toyota Üretim Sistemi’nin en önemli bileşenlerinden.


* * *

Katma değer yaratmayan ‘Hazırlık Zamanları’ o döneme kıyasla günümüzde çok daha önemli hale geldi. Bir ürün çeşidinden diğerine geçişin çok kısa süreler içinde gerçekleştirilmesi neredeyse her firma için büyük önem taşıyor. Her gün makineler birkaç çeşit ürünü imal etmek zorunda. Bu üretim makinesi de olsa, takım tezgahı da olsa bu şekilde. Eğer geçiş süreleri aşağıya çekilmez ise savurganlıklar büyük yekun tutuyor. Bu işi tıpkı Formula 1 yarışlarında lastik değiştirmek gibi düşünmemiz gerekli. Normalde lastik değiştirme işi 7 ila 15 dakika arasında sürer. Oysa pistteki mürettebat işi birkaç saniye içinde bitiriyor.

* * *

Shingo hazırlık zamanlarını azaltma becerisinin makinayı tanımayı gerektirmeden yapılabileceğini keşfetmiş. Kendisinin iki yaklaşımı var. Öncelikle hazırlık işlerini iki kategoride düşünüyor; içsel işlemler ve dışsal işlemler. İçseller makina durdurmayı gerektiren işlemler. Dışsal olanlar da makina katma değer üretmekteyken yapılanlar. Shingo’nun ilk önerisi içselleri olabildiğince dışsal hale getirmek.
Üstelik bu yaklaşım hiçbir harcama gerektirmeden yapılabiliyor.
İkinci yaklaşım biraz daha gelişmiş, şöyle bir örnekle konuya girelim; 15 dişi olan bir cıvata, kalıbı yalnızca son yarım turunda sıkıştırıp işlevini yerine getirmiş oluyor. Diğer ifadeyle ilk 14.5 tur boşa çevrilmiş oluyor. Bu zamanı kaybetmemek için Singo özel aparatlar tasarımlanması gerektiğini söylüyor. Bu iş biraz yatırım, biraz da zeka gerektiriyor. Ancak geri ödeme süresi çok kısa, dolayısıyla hayli karlı bir yatırım.

* * *

Formula 1 ekiplerine geri dönersek onların dört özelliği olduklarını görüyoruz. Hazırlık yapmış olmaları, doğru aparatların hemen ellerinin altında olması, lastiklerin yalnızca tek cıvata ile takılması, son olarak da ekibin sürekli eğitim yapması.
Firmalarımız da kendilerini yarışta hissediyorlarsa bu ekipleri örnek almalılar.