S.T. Makina 15 Ağustos 2007

Makina imalatçılarının bu soruya olmalarına pek fazla zaman kalmadı. Pek çok kullanıcı yatırımından maksimum getiriyi sağlamak amacıyla ekipmanlarını limitine kadar yüklemekte. Yedi gün yirmi dört saati kapsayan bu çalışma tarzında planlanmamış duruşlara hiç yer yok! İşte bu noktada gündemin ortasına 'makina güvenilirliği' kavramı düşüyor... Teknik bir terim olan güvenilirlik şöyle tanımlanıyor: “Makinanın kendinden beklenen fonksiyonları, belirlenen bir dönem boyunca ve belirlenen çalışma koşulları altında yerine getirme olasılığı.”
Bu tanımda üç temel unsur bulunmakta. Bunların ilki 'beklenen fonksiyon'dur. Bu ifade makina ne için yapılmış ise beklentilerin de o doğrultuda olmasını vurguluyor. Bizler için gerekli olmasa da bu ifadenin Amerikalılar gibi bazı uluslar için tanımda olması şarttır.
İkinci unsur 'belirlenen bir dönem boyunca' ifadesidir. Her makina ancak öngörülen bir süre içinde normal performans düzeyinde çalışabileceğinden bu ifadeye de yer verilmelidir.
Üçüncü unsur 'belirli koşullar altında çalışma'dır. Hiçbir ekipmanın sınırsız koşullarda çalıştırılamayacağı açık olsa da hukuken bu ifade gereklidir.
Tanımın ana fikri ise güvenilirliğin kesinlik değil, bir olasılık olduğudur. Diğer deyişle makinanın bozulması için her zaman bir ihtimal vardır.
Makina güvenilirliği konusundaki en yaygın ölçüt 'iki arıza arası ortalama zaman (ing. mean time to failure)'dır. Bu zaman uzun ise ekipmanın güvenilirliği de yüksektir.
Bu ölçüt iki şekilde bulunabilir. Bunların ilki önceden imal edilen ekipmanlara ilişkin arıza kayıtlarıdır. Eğer istatistikler yeterli ise makinaların güvenilirlik düzeyleri öngörülebilir. İkinci yöntem ise hesaplama yapmaktır. Ekipmanın eşdeğer devresi çizildikten sonra her bileşenin arıza olasılıklarından toplam güvenilirlik düzeyi saptanır. Piyasaya ilk çıkartılan ürünlerin arıza olasılığı ancak bu şekilde belirlenebilir.
Konunun makina üreticilerimizi en fazla ilgilendiren yanı güvenilirliğin arttırılmasıdır. Bunun için 'Kusur Türleri ve Etkileri Analizi' (ing. Failure Mode and Effects Analysis) tekniği bu işe yaramaktadır. Bu teknik hangi bileşenlerin ne şekilde arızalanacaklarını ve bunların ne gibi etkiler yapacaklarını analiz ederek iyileştirme için yol gösterir. Makinanın eskiz aşamasından başlayıp ömrünün sonuna dek kullanılabildiğinden bu yöntem aynı zamanda sürekli iyileştirme aracı olarak da kabul edilebilir. Bir makinanın düşük güvenilirlik düzeyinde olması yüksek bakım maliyetleri ile büyük üretim kayıpları oluşturur. Düşük güvenilirlikli makina aslında demir yığınıdır, toplam yaşam çevrimi maliyeti de tavan yapmıştır.
Her ne kadar ülkemizde makinalar bu mantığa göre değil de, ilk fiyata göre alınıyor ise de düşük güvenilirlikteki makinaları kullananların üreticileri karaladıkları da unutulmamalıdır.