S.T. Otomasyon - 1 Nisan 2008

Sensörler kısaca değişikliği fark eden cihazlar olarak tanımlanabilirler. Sıcaklık, basınç, nem, hız ve daha pek çok şey farklı tiplerdeki sensörler aracılığıyla algılanırlar. Bu bakımdan insan duyularına benzerler. Ancak duyularımız çok dar bir aralıkta işlev görürler. Örneğin normal insan gözü ancak 4100 (mor) ile 6600 angström (kırmızı) aralığındaki ışığı görebilir. Işık sensörleri yetersiz kişiler renk körüdürler.
Keza ses ve basınç da ancak sınırlı aralıklarda algılayabileceğimiz büyüklüklerdir. İnsan dilinin tanıyabildiği dört tat vardır. Biz bilemeyiz ama litmus kağıdı bir bileşenin asit veya baz olduğunu belirler. Bazı duyular eğitilerek geliştirilebilirler. Örneğin içe içe Petrus şarabının tadı öğrenilebilir. Tabi paramız yeterse… Bu arada gerçekte tat zannettiğimiz pek çok şeyin de koku olduğunu belirteyim. Tat duyumuz diğerleri içinde en zayıf olanıdır. Bilim insanları doğanın dişilere daha fazla tat duyargası bahşetmiş olduğunu söylemekteler.
Bazı çevresel etmenler, örneğin; radyoaktivite hayatta kalmamız ve sağlığımız açısından çok önemlidir, ancak algılayamayız. Benzer şekilde karbon monoksit, radon gibi ölüme yol açan gazları da fark edebilecek gelişmişlik düzeyinde değiliz.
Sensörler duyularımızın ötesine geçerek algı yeteneklerimizi artırırlar. Aslında insan diğerlerine kıyasla algı yeteneği zayıf bir canlıdır. Bir kartal gibi göremez, bir köpek gibi koklayamaz, bir yılan gibi sıcaklığı hissedemeyiz. Ses algılamada yarasalarla, yunuslarla baş edemeyiz. Yer çekimini bile duyularımızla anlayamamışızdır. Bazı kuşlar ve balıklar dünyamızın manyetik alanından yararlanırken biz pusulaya muhtacız.

* * *
Otomasyonda son zamanlarda yaşanan en önemli ilerlemelerden biri zeki sensörlerin geliştirilmesidir. Zeki sensörler mikroişlemcili, kendi arızalarını teşhis edip haber verebilen, iletişim yetenekleri olan enstrümanlardır. Zeki sensörler verimliliği arttırmaları, kaliteyi iyileştirmeleri ve istenmeyen duruşları azaltmaları nedeniyle çok büyük bir rağbet görmektedirler. Standart sensörler normalde açık veya normalde kapalı sipariş edilirlerken zekiler için her iki konfigürasyon da olanaklıdır.
Zeki sensörler günümüzde pek çok cihazın içinde hayatımıza hızla girmektedirler. Otomobiller, cep telefonları, uzaktan kumanda cihazları, trafik ışıkları, tartı aletleri, soba, buzdolabı, fırın, çamaşır bulaşık makinaları sensörlerle doldu. Hareket, duman ve gaz sensörlerinin kendileri çoktan birer ev aleti haline gelmedi mi.

* * *
Yazı insanoğlunu sensörler açısından biraz aşağılasa da gelişme yaşadığımızı inkar edemeyiz. Bunun en büyük kanıtı son yıllarda geçirdiğimiz evrim sonucu elektriği de hisseder hale gelişimiz. Epeydir büyük çoğunluk sık sık “Aramızda bir elektriklenme oldu” demekte. Yoksa siz elektriğin hangi duyarga ile algılandığını öğrenemediniz mi?