ST. Robotik - Mekatronik - 5 Aralık 2009

Son yirmi yılda dünya genelinde endüstriyel robot kullanımı istikrarlı bir biçimde artış gösterdi. Güvenilirlikleri, dayanıklılıkları, esneklikleri ve tekrarlanabilirlikleri çeşitli alanlarda robotların önemli roller üstlenmesini sağladı. Kriz dönemini dikkate almazsak dünya yıllık robot satış ortalaması 15.000 adet oldu. Rakamın bu düzeye yükselmesinde fiyatların düşüşü de kuşkusuz katkıda bulundu.
Robotların kullanıldığı alanlara son yıllarda pres döküm uygulamaları da dahil edildi. Pres döküm ergimiş metali yüksek basınçla kalıbın şeklini aldırmak olduğu için iş yeri emniyetinin yüksek önem taşıdığı bir imalat alanı. Yüksek sıcaklık ve metal buharının varlığı ortamı insan için riskli bir hale getiriyor. Robot bu ortam için ideal üretim aracı. Diğer alanlarda olduğu gibi pres dökümde robot kullanımı için teknik kriterleri iyi yönetmek zorunluluğu var. Bu alandaki teknik kriterler boyama, kaynak yapma, pick and place gibi diğer robot uygulamalarında dikkate alınması gereken kriterlerden çok da farklı olmadığından özel bir zorluk söz konusu değil. Pres döküm uygulamaları için robot seçerken de iş parçası yükü, kalıp hareket mesafesi, çevrim zamanı, serbestlik derecesi gibi kriterlere bakmak yeterli oluyor.
Pres dökümde üretim oranı presin çevrim zamanı ile kalıbın boşaltılması süresine eşit bulunuyor. Bu sürenin minimum olabilmesi için parçanın kalıptan aldıktan sonra geçen zamanın presin parça şekillendirmesi için geçen zamandan fazla olmaması gerekiyor. Fazla olursa çevrim uzuyor, zaman kaybedilmiş oluyor. Dolayısıyla parçaların kalıptan alınması işini insan yaparsa soğuma için beklemek gerekeceğinden böyle bir zorunluluğu olmayan robota göre zaman kaybı doğuyor. Doğru tutucularla donanmış robotlar çevrimi kısaltıp verimi yükseltiyorlar. 

***

Çoğu atölyede presten parça almak ergonomik olmadığından işgörenler zorluklarla boğuşuyorlar.  Döküm parçasını palete veya konveyöre erişmesi sıkıntılı olabiliyor. sınırlı uzunluktaki insan koluna karşı robotun böyle bir sorunu yok. Kaldı ki robotu tavana monte etme seçeneği de büyük avantajlar getirebiliyor.
Pres dökümde kullanılacak robotlar için tek özellik yüksek ısıya dayanıklılık oluyor. Neredeyse tüm robot üreticileri bu özelliği karşılayabiliyor.
Bütün avantajlarına karşın ülkemizde ne yazık ki henüz pres dökümde robot kullanılmıyor. Oysa gerek OHSAS 18000 açısından bakıldığında gerekse ekonomik açıdan ele alındığında bu uygulamalarda robotlar rekabet üstünlüğü getiriyor.
Pres dökümde robot kullanan ilk firmamıza ödül vereceğim.