ST. Makina - 15 Haziran 2010

Dünyanın pek çok yerinde de, ülkemizde de ‘fiyat’ makina alımlarında en önemli etmendir. Ancak anlamlı olan fiyat değil, ona eklenen makinanın tüm kullanım ömrü boyunca katlanılacak maliyetlerdir. Fiyat ile birlikte tüm giderlerin ele alınmasıyla oluşan bu tutara toplam yaşam çevrimi maliyeti veya toplam sahip olma maliyeti denmektedir. Toplam sahip olma maliyetinin fiyat dışı bileşenleri iki kategoride toplanır. Birinci kategoriyi makinayı çalışır durumda tutmak için yapılan harcamalar oluşturur. Bunlar enerji giderlerinden bakıma, operatör ücretlerinden makinanın işgal ettiği yerin kira bedeline kadar çok hassas bir hesaba konu olabilir. Bakım maliyetleri içinde de yedek parça fiyatları ile garanti başlıca bileşenlerdir.
İkinci kategori makinanın toplam ömrü içinde ne kadar süre ile katma değer üretemeyeceği gibi endirekt, ancak çok önemli bir maliyeti kapsar. “Çalışmayan makina demir yığınıdır” ifadesi bu gerçeği tanımlar. Sık sık arızalanan ve onarımı uzun süren ekipmanların ilk fiyatları düşük olsa bile yarattıkları bu kayıplarla sahiplerine çok pahalıya mal olurlar...

   *   *   *

Bütün bunlar bu kadar net olmasa da neredeyse herkesin bilinçaltında yatar. Ancak makina alımlarında etkisi bulunmaz. Böyle olmasında ilk ödenecek bedelin (fiyatın) psikolojik etkisi, toplam sahip olma maliyetinin hesaplanmasının zorluğu (bugüne kadar zordu, birazdan kolaylaştığını göreceksiniz) ve müzakerelerde bulandırılmaya müsait olması temel nedenlerdir.

   *   *   *

Fakat Müjde! Alman Mühendislik Federasyonu VDMA toplam yaşam çevrimi maliyetlerinin standart biçimde hesaplanmasını sağlayan bir yazılım aracı üretmiş. VDMA’nın 34160 Standardizasyon tablosu adını verdiği çözüm Excel tabanlı olduğundan hem kolay öğrenilmekte, hem de kolaylıkla kullanılmakta. Yazılımı Münih’te düzenlenen Automatica fuarında tanıma olanağı buldum. Yazılım arayüzdeki sorularına aldığı yanıtları kendi algoritması ile işleyerek farklı makinaların karşılaştırmasını yapıyor ve kullanıcıya her birine sahip olmanın maliyetini bildiriyor. Çoğu zaman da ilk fiyatı düşük olan seçenek toplamda pahalıya mal oluyor. “Ucuzdur vardır illeti, pahalıdır vardır hikmeti” özdeyişi doğrulanıyor!  Yazılım makina yatırımında dikkate alınması gereken tüm faktörleri sayısallaştırmayı beceriyor. İstenirse çevresel etkiler dahi saptanıyor. Sağladığı çok ciddi ve rasyonel karar desteği ile Almanya’da ve AB’de kullanımı hızla yaygınlaşan bu araç ülkemize de gelirse kol ağrılarından kurtulmuş olacağız.