ST. Elektrik - Enerji - 25 Nisan 2010

Birkaç aydır dillerde ‘smart grid’ lafı dolaşıyor. Okurlarımızdan bilgi isteyenlerin sayısı da artınca bu yazıyı ‘smart grid’ konusuna ayırdım.
Günümüz alternatif akım güç şebekesinin kökü 1888 yılında yayınlanmış olan, her elektrik mühendisinin hayran olduğu Nikola Tesla’nın Akım Savaşları (War of Currents) kitabına gider. Kitabın ana fikri Edison’un savunucusu olduğu doğru akımın geleceğinin bulunmadığıdır. Ancak kitap, içerdiği açıklamalarla o zamanki teknoloji ile bir güç şebekesinin nasıl olacağını da anlatan ilk yazılı yayındır. Bugünkü şebekemizin merkezi üretimi, iletimi ve dağıtımı teorisi 120 küsur yıldır orada yazıldığı gibi kalmıştır.

*   *   * 

Ancak bugün hem koşullar hem de teknoloji değişmiştir. Değişen en önemli koşul üretimin merkezi olmaktan çıkıp merkezkaç hale gelmesidir. Yenilenebilir enerji kaynaklarının tüketim merkezlerinde kullanılması şebekeyi çok merkezli (veya merkezsiz) yapmasının yanı sıra güç akışının iki yönlü yapılabilmesini de zorunlu kılmıştır. Bu fark gücün yalnızca tek yönde aktığı şebekelerle kıyaslandığında büyüktür ve getirdiği değişikliklerden biri de ‘smart sayaç’lardır.                                                                     
Dijital teknolojilerin değişimi de önemli bir farklılık yaratmıştır; artık şebekeden gücün yanına enformasyon da akmaktadır. (Kulakları çınlasın sevgili Nadir Yücel hocamız iki güç santralinin birbirleri ile iletim hatları üzerinden telefonla haberleştiklerini söylediğinde şaşırmıştık. Nadir hoca arada hat olduğuna göre telefon kablosuna ne gerek var demişti. Birkaç sene önce dağıtım şirketleri Internet hizmeti satmaya başladıklarında başkaları şaşırırken biz hocamızı hatırlamıştık.) İletişim yeteneği olan cihazların kullanılması daha çok değişkeni izleme, daha çabuk haberdar olma ve komut gönderme olanağı getirmektedir. Bir yerdeki sorun başka yerlere etkimeden giderilebilmektedir. Hele bu cihazlar karar verme yeteneğini de haiz iseler şebeke kendi kendini iyileştirebilmektedir bile. Gün içindeki tarife değişiklikleri tüketeçlere iletilebildiğinden dinamik fiyatlandırma yapmak ve örneğin tüketeçlere fiyat düştüğü zaman çalışmaya başlayacaksın emrini vermek gerçek olabilecektir. Müşteriler üretici seçme şansına da sahip olabilecekler, örneğin sadece yenilenebilir enerji üretenlerden alım yapabileceklerdir.

*   *   *

Bugün çeşitli ülkelerde ‘smart grid’ler bulunmaktadır. İlk smart grid Telegestore projesi adıyla İtalya’da 2005 yılında kurulmuştur. 2,1 milyar euro’ya mal olan proje yıllık 500 milyon euro tasarrufla kendini amorti etmiştir. Bu tasarrufun içinde kesintilerin yaşanmaması sayesinde engellenen kayıplar da bulunmaktadır. Kanada’nın Ontario kentinde bu yıl içinde bitmesi beklenen bir smart grid projesi devam etmektedir. Şebeke 1,3 milyon haneyi kapsamaktadır ve şimdiden ‘En iyi Kuzey Amerika İnisiyatifi’ ödülü kazanmıştır. ABD de konuya önemle eğilmektedir. Texas ve Colorado’da ciddi projeler yürütülmektedir. Keza AB’de de yatırımlar hızlanmaktadır. Bize gelince, gördüğünüz gibi henüz konuşma aşamasındayız.