ST. Proses Otomasyonu - 5 Mayıs 2009

İnsanoğlu çok uzun zamandır çeşitli ürünler kullanmakta. Başlangıçta ilkel aletler, süs eşyaları, silahlar yapmaktayken sonraları çok daha gelişmiş ürünler yaratmış. İlk ürünlerin hammaddeleri kemik, ağaç gibi organik malzemeler iken sonraları metal ve inorganik ağırlıklı olmuş. Malzemelerin niteliği dönemleri belirlemiş; organik maddeler zanaat dönemini, inorganikler de endüstri dönemini yaratmış. Ancak asıl fark çevreye verilen etki olmuş. Organik ürünlerin doğa ile hiçbir sorunu yokken inorganik malzemelere dayalı ürünler adeta çevre düşmanlığı yapmışlar. Günümüzde ağır metal ve inorganik malzemelere dayalı ürünlerin dünyamıza aşırı zarar vermesi konuyu çok sıcak bir hale getirdi. Hatta tarım bile  organik olmalı görüşü taraftar topladı. Bugün ömrünün sonuna gelen her ürünü çevre koruma ilkelerine uyarak kullanımdan kaldırmak zorundayız.
 
   *   *   *

Ürünlerin içinde iki tür hammadde bulunmakta. İlki ürünün ömrü bitmiş olsa da değer taşıyan hammaddeler. Bunların yeniden kazanılmaları gerekiyor. Bu gereksinim hem ekonomik değer açısından hem de dünyadaki stokunun sınırlı olmasından kaynaklanıyor. 
İkinci tür malzeme doğaya zarar verenler. Ürün atılmadan önce bu malzemelerin etkisiz hale getirilmeleri gerekiyor. Örneğin ağır metaller, plastik, nükleer atıklar.
İki tür malzemenin de teknik ve ekonomik verimlilikle ürünlerden ayrıştırılmaları için iki yaklaşım bulunuyor: ‘Demontaj süreçleri’ ve ‘Demontaj için Tasarım’. İlk yaklaşım daha çok mevcut ürünlerin sökülmesi için. ‘Demontaj için tasarım’ yaklaşımı ise bir gün nasılsa ürünün sökülüp parçalarına ayrıştırılacağı gerçeğinin daha tasarım aşamasında dikkate alınması demek. Tasarımcıların işlevlerinden ve kullanım kolaylığından taviz vermeden ürünü adeta rahatça can vermesini sağlayacak şekilde dizayn etmeliler. Buna uzak görüşlülük de diyebiliriz.
Öte yandan bu yaklaşım söküp takmayı da kolaylaştırdığından bakımcıları da rahatlatıyor.

   *   *   * 

Ancak bazı sorunlar var; çoğunlukla demontaj maliyetleri yüksek ve geri kazanılan malzemelerin parası bu maliyetleri karşılayamıyor. Bunun da iki temel nedeni var; işçiliğin pahalı olması ve uyulması gereken emniyet önlemlerinin yüksek tutarlara ulaşması. Dolayısıyla yeniden kazanım çalışmaları şimdilik işçiliğin ucuz olduğu ve insan değerinin hiçe sayıldığı ülkelerde ekonomik olmakta. Ancak ‘demontaj için tasarım’ ve ‘demontaj süreçleri’ geliştirilebilirse gelişmiş ülkelerde de geri kazanım çalışmaları ekonomik düzeye çekilebilir. Bu aynı zamanda üçüncü dünya ülkeleri insanlarını korumak anlamına da geliyor.

Not: ST Proses Otomasyonu derginiz 18-21 Haziran 2009’da düzenlenecek olan Geri Dönüşüm, Çevre Teknolojileri ve Atık Yönetimi fuarına katılmakta, çevre koruma bilincinin yaygınlaşması çalışmalarını desteklemektedir.