S.T. Vinç ve Kaldırma Üniteleri – 7 Haziran 2008

Uzaktan bakıldıklarında hala atalarına çok benzemekte olan vinçler incelendiklerinde eskiye kıyasla pek çok yeniliğe sahipler. Tahrik sistemlerinden, halat – çıkrık mekanizmalarına, güvenilirlik ve emniyet konularından kumanda sistemlerine kadar her bileşeni ile ilgili çeşitliliğe rastlıyoruz. Neredeyse tüm teknolojik gelişmelerden nasiplerini almaları sayesinde üstün özelikler içermeleri vinçlerin performansını önceden düşünülemeyen düzeylere yükseltti. 

Özellikle son yıllarda yaşanan hidrolik ve elektriksel tahrik sistemlerindeki gelişmeler vinç dünyasında  derin etkiler yarattı. Örneğin yüksek torklu ve düşük hızlı hidrolik motorlar pek çok uygulamada redüktör gereksinimini ortadan kaldırdı. Keza asenkron motor – sürücü ikilisinin kullanımı da vinçlerin hızlanmasının yanı sıra konumlanmalarını da hassaslaştırdı. Dahası enerji tasarruf olanağı da sağladı.

Yeni teknolojilerin vinç dünyasına girmesi vinç seçimi/tasarımı sürecini daha karmaşık bir yapıya taşıdı. Ana kanca ve yardımcı kancaların kapasiteleri, kaldırma yükseklikleri, yürüme yolu uzunluğu, çalışma sınıfı, günlük çalışma süresi, kaç kere yük kaldıracağı, tam yükü çalışma süresi içinde kaç kere kaldıracağı, özel koşullar (sıcaklık düzeyi, nem ve toz durumu, yükün cinsi, kumanda tipi, yerden, kabinden, uzaktan vs. hız kontrol tipi) günümüzde vinç seçiminde dikkate alınması gereken parametrelerin başlıcalarıdır. Burada belirtilmesi gereken önemli nokta bu parametrelerin pek çoğunun birbirlerine bağlı olması, bu nedenle de genel bir formül yerine çözüme, deneme yanılma yolu ile gidilmek zorunda kalınmasıdır. Bu nedenle de vinç alımında tedarikçi firmanın deneyimi büyük önem taşıyan bir konu olmaktadır.

Zincirli vinçlerin hesabında biraz da enteresan bir konu vardır. Zincirin her baklası makinaya giriş ve çıkışlarda küçük de olsa bir içtepi (ing. impulse) oluşturur. Bu içtepi bir noktada zincirin doğal frekansı ile buluşursa giderek büyüyen bir dalgalanma oluşturur, vinç de darmadağın olur. Kayıtlarda böyle bir örnek bulunmasa da kağıt üzerinde bu her zaman var olan bir olasılıktır.

Son olarak değinmek istediğim bir konu da güvenlikle ilgili bir noktadır. Vinçlerin hepsi  halatlarını kopartabilecek çekme kuvvetine sahiptirler. Avrupa Birliği Makina Direktifinde temel sağlık ve emniyet gereksinimi 1.000 kg ve üzerinde yükler taşıyan veya döndürme momentinin 40.000 Nm’den daha az olmadığı vinçlerde tehlikeli halat gerilmelerini  engelleyen yük kontrol cihazlarının varlığını şart koşmaktadır. Bu nedenle halatlara yük sensörleri takılması gerekmektedir. Bazı üreticiler iki sensör takmakta, bir sensör uyarı yapmakla görevlendirilmekte, diğer ise emniyetli çalışma durumunun dışına çıkılmasını engellemektedir.

Özetle ilk çağdan bu yana kullanılmakta olan vinçler de artık bilgi toplumu ürünü oldular.