ST. Konveyör - İç Lojistik - 25 Ağustos 2010

Kime sorsak konveyörlerin bir taşıma ekipmanı olduğunu söyler. Elbette doğrudur. Yükleri yerden veya havadan iki sabit nokta arasında taşırlar. Eğer yükler hep aynı yöne taşınıyorsa “tek yönlü” konveyörler kurulur. Tek yönlü konveyör kullanılması için yüklerin palet üstünde veya kutu içinde olmaması ya da palet ve kutuların geri dönmemesi gerekir. Yerçekimi ile çalışan gravite konveyörlerinin tümü tek yönlüdür.  

Eğer yük taşıyıcılar yükler alındıktan sonra yükleme noktasına geri gönderilecekse “sürekli döngü konveyörleri” kurulur.  Tam bir kapalı devre oluşturan bu yapı iki istasyon arasında çift yönlü mal akışına olanak verirler; yükleme istasyonundan alınan mal, boşaltma istasyonuna taşınır. Dönüş yolunda boş kasa ve paletler dışında herhangi bir yük söz konusu değildir. Yük taşıyıcılar konveyöre tutturulursa dönüşleri de otomatik olarak gerçekleşir. En az iki zıt yöndeki konveyör birleştirilerek sürekli döngü yapısı oluşturulabilir. Tüm tepe üstü troley konveyörler bu tiptirler. 

Sürekli döngü konveyörleri mal taşıma ve mal taşıyıcıların geri gönderilmesi dışında başka bir fırsat daha sunarlar. Hem de önemli bir fırsat. Bu fırsat konveyörün ilk cümlemizde söylediğimiz taşıma ekipmanı olmasının yanı sıra geçici depolama veya tampon stok alanı olarak işlev yapmasıdır. Sürekli döngü konveyörlerinin dönüş yolunda yükleri bekletme olanağı bulunmaktadır. Bekletme yükleme ile boşaltma arasında zaman farkı bulunuyorsa gerekli bir uygulamadır; düzensizlik bekletme ile dengelenir. Konveyörün tampon stok alanı olarak kullanılması yer darlığı çekilen tesislerde önemli bir avantaj sağlar. Bu sayede ikinci bir alan gerekmez, kıymetli olan mekân da israf edilmez. Dahası malzeme yönetimi de kolaylaşmış olur. Bir defa konveyöre yüklenen mallar tampon stok alanlarında olduğu gibi elleçleme, indirme bindirme işlemlerine gerek bırakmaz. Hem personelden hem zamandan tasarruf edilmiş olur. 

Dönüş yolunda yüklerin beklemesini sağlayan konveyörlere “recirculating conveyors” adı verilmiş.  
Konuyu bilenler de bu İngilizce ismi kullanmaktalar. Türkçede ısrar edenler için önerim “bekleten konveyör” adı. Anlamı vermesi nedeniyle böyle bir ad önerdim. Yoksa recirculating bekleten değil, yeniden dolaştıran, döndüren anlamına geliyor. Ne demişler ; “Tercüme kadın gibidir; güzel olursa sadık olmaz, sadık olursa güzel olmaz!”

*   *   *

Eğer yük taşıyıcı kullanılıyorsa iki problem “recirculating konveyörlerin” operasyonlarında sıkıntı yaratır. Birinci problem yükleme istasyonunda gerek duyulduğu anda boş taşıyıcı bulunmayabilir. İkinci problem de boşaltma istasyonunda gerek duyulduğunda dolu taşıyıcılar olmayabilir. (Havaalanı bagaj konveyörlerinde olduğu gibi yük taşıyıcı yoksa sorun da olmaz.)
Yük taşıyıcılı durumda karşılaşılan sıkıntılarla baş edebilmek için dizayn aşamasında üç kural dikkate alınır. Hız kuralı, kapasite kuralı ve tekdüzelik kuralı. Gereğinden yavaş ya da hızlı taşımalarda, konveyör kapasitesinin çok altında veya üstündeki yüklemelerde sorunlar oluşur. Üçüncü kısıt da tekdüzelik (uniformity) prensibi; yüklerin konveyör boyunca düzgün dağıtılması gerektiğini belirtir. Bazı bölgelerde boşluk, bazı bölgelerde yığılma olmamalıdır. Bu kurallara uyulduğu takdirde anılan problemler yaşanmaz. 

Ekstra fonksiyonlardan yararlanabilmek için ekstra problemleri çözebilmek gerekir.