S.T.Otomasyon 1 Ekim 2007

Fakülte öğrenciliğimin başlamasından bugüne kadar geçen 25 yıl içinde değişik amaç ve kriterlere göre yapılanan fabrika çeşitleri gördüm. Odaklanmış fabrika (focused factory) ve fraktal fabrika bunların en ilginçleri idi. Şimdi yeni bir tür daha çıktı: ‘dönüştürülebilir (transformable) fabrika’.
Günümüz fabrikaları kar edebilmek için çok üyeli ürün aileleri üretmek zorundalar. Her ürün ailesi için pazar talebi her an değiştiğinden fabrikanın da kendisini bu değişime uydurması, çok sayıda isteniyorsa çok üretmesi, kısa sürede üretmesi gerekiyorsa zamana karşı yarışması gerekiyor. Stok tutmak maliyet getirmesinin ötesinde bu kadar çeşit için zaten olanaksız.
Ancak az ve yavaş üretim ile çok ve hızlı üretim aynı üretim faktörleri yapısı ile uygun maliyetlerle olmuyor. Çünkü biri manuel, diğeri otomatik sistem gerektiriyor. İşte dönüştürülebilir fabrika her iki sisteme de sahip olan ve birinden diğerine kolayca geçiş yapabilen fabrikaların adı.

***

26 Eylül 2007 tarihinde böyle bir fabrikayı gezme fırsatım oldu. Ofis mobilyaları imal eden bu fabrikada iki adet birbirinin benzeri üretim hattı bulunuyor. Hatlardan biri manuel, diğer otomatik. Çok miktarda veya kısa süre içinde mal istendiğinde fabrika otomatik hattını kullanıyor. Talep düşük ise montaj operatörleri çalışıyor, otomatik hat duruyor. Bazen talep aşırı derecede yükseliyor, her iki hat birlikte çalıştırılıyor. Fabrikanın bir çalışma modundan diğerine geçişi neredeyse çay molası sırasında tamamlanıyor. Üretim hatları robotlu hücrelerden, konveyörlerden, kalite kontrol istasyonlarından, otomatik depolama ünitelerinden, montaj robotlarından ve görme sistemlerinden oluşuyor. RFID antenleri paletlerdeki etiketleri okuyarak üretim aşamalarının hiç birinin atlanmamasını sağlıyorlar. Raylar üzerindeki konveyörler

trenlerin makas değiştirmesine benzer şekilde iki üretim hattından birini veya her ikisini de besleyebiliyor.
Üretim hatları modüllerden oluşuyor. Bir ürün modelinden diğerine geçilirken işlem sıralarının değişmesi gerekebiliyor. Bu durumda imalat modüllerinin yerleri değiştiriliyor. (Bu konfigürasyon çay molasından daha uzun zaman gerektiriyor; öğle paydosunu kaplıyor!)
Üretim hatlarının modüler yapısı ve çoğu ekipmanın raylar üzerine monte edilmiş olması atölyenin başka üretim hatları ile birlikte yeniden yerleşimini de hızlı yapılabilir kılıyor.
Burada bir değişken de üretim yapılan saatler. Her model için manuel ve otomatik montaj süreleri fark ettiğinden hangi seçeneğin daha iyi sonuç vereceğini anlamak zor. Sorunu çözmek için fabrikanın dijital modeli kurulmuş. Karar simülasyon ortamında değişik senaryolar denenerek veriliyor.
Fabrikada siparişler MES (manufacturing execution system), lojistik faaliyetler de LoP yazılımı ile yönetiliyor.

***

Fabrika Stuttgart Üniversitesi ‘İleri Endüstri Mühendisliği’ bölümünde. ‘FESTO Didaktik’ tarafından kurulmuş. Şimdilik üzerinde araştırmalar yürütülen bir öncü model konumunda. Araştırma konularından biri de üretim planlamacıların ve fabrika organizasyonundan sorumlu kişilerin talep dalgalanmalarına dönüştürülebilir fabrikanın yeteneklerini kullanarak, yanıt verebilmeyi yaparak (learning by doing) öğrenmeleri.
Daha fabrikayı gezmekteyken öğrencilerime FESTO Didaktik ile temasa geçmelerini öğütlemeye karar verdim.
Fabrika yöneticilerimize ise sanırım bir şey söylememe gerek yok.
FESTO’yu da sadece fabrikaları değil, tüm imalat dünyasını daha iyiye dönüştürdüğü için yürekten kutluyorum. O