ST. Konveyör-İç Lojistik - 20 Şubat 2010

Fabrika içi lojistik sistemlerinin yaygın biçimde kullanılan performans ölçütleri vardır. Bunlar genel olarak; maliyet, hız, kapasite başlıkları altında toplanırlar. Odaklanılan konu sistem performansı olduğundan böyle olması da doğaldı. Geçmiş zaman kullanıyorum çünkü özellikle elektrik enerjisi fiyatlarında dünya lideri olmamız sonucunda pek çok fabrika artık daha az hammaddeyi, ürünü daha az miktarda ve daha uzun sürede taşıyayım, depolayayım razıyım, yeter ki elektrik faturalarım biraz düşsün diyerek yukarıda bahsedilen performans kriterlerinden ya vazgeçti ya da en azından ikinci plana atmak zorunda kaldı.
Elektrik faturalarının düşürülmesi zorunluluğunu gören ve bunun daha uzun süre (maalesef) devam edeceğini kavrayan konveyör ve otomatik depo çözümleri sağlayıcısı firmalar dikkatlerini enerji verimliliği yüksek çözümler tasarımlamaya verdiler ve atalarımızın ‘dehayı ıstırap doğurur’ deyişini doğrularcasına başarılı da oldular.
Firmaların enerji maliyetlerini düşürmek için buldukları ve benim görebildiğim dört örnek çözüm vereceğim, marka ismi vermeden.
Birinci çözüm temelde bir yanlışın düzeltilmesi. Geleneksel olarak her firma gelecekte büyüyeceğini düşünerek alım yaptığı andaki gereksiniminin üstünde bir çözüm talep eder. Bu yaklaşım geleceğe hazırlanmak anlamına gelse de büyük sistemin enerji sarfı hele düşük kapasite kullanımlarında daha fazla olur. Depo ve konveyör firmaları hem verimi yüksek tutacak hem de yarın doğacak genişleme talebini karşılayacak şekilde sistemlerini ‘ölçeklenebilir’ yapar oldular. Bu yaklaşım aynı zamanda zamanından önce yatırım yapmayı da gereksiz kıldığından müşterilerin çok lehine oldu. Artık modüler yapılardaki çözümler ile bugünkü gereksinimleri tam olarak karşılayabildiğimiz gibi gelecekte de sistem değişikliği gerekmeksizin uyumlu eklemeler ile büyüme (veya küçülme) kolayca sağlanabilecek.
İkinci uygulama ‘hafiflik’. Sistemlerin mukavemet değerlerini düşürmeden ağırlıkları azaltıldı. Daha hafif sistemler daha az tahrik gücü gerektiriyorlar.
Üçüncü buluş özellikle otomatik depoları kapsıyor. Yeni nesil depolarda yükler aşağı indirilirken boşa inmiyor. Sistemde ‘rejeneratif’ özellikli motorlar kullanılması sonucunda yük inişleri şebekeye elektrik beslemesi yapıyor, sayacı ters yönde çeviriyor. Tıpkı endüstrinin diğer bazı alanlarında kullanılan dört bölgeli motorlar gibi.
Dördüncü buluş da otomatik depolardan ve aynı konuyla ilgili. İleride tüm otomatik depolarda yaygınlaşacağına emin olduğum çok basit bir uygulama doğdu; asansörlerdeki karşı ağırlık mantığı artık depolarda da kullanılıyor. Asansör kabinini tutan telin öbür ucundaki karşı ağırlığın enerji verimliliği sağladığı yüzyıllardır bilinirdi de depolarda kullanılmazdı (maalesef hala daha pek çok otomatik depoda yok).
İyimser bakışla iyileşmeleri ıstıraba bağladık. Ama bu kadar ıstırap çok fazla diyenlerin sayısı hiç de az değil!