S.T. Elektrik-Enerji&Akıllı Binalar – 21 Mayıs 2008

Tüm cisimler insan gözünün algılayamadığı kızıl altı (infrared) ışın yayar. Bu olgu buz kütlesinden ergimiş metale kadar her şey için geçerlidir. Sıcaklık yeteri kadar artarsa ışık da insan için görünür olur. Örneğin kömürün soğukken yaydığı infrared ışık görülmez, kor hale gelince görülür. Doğada sadece yılanların kızıl altı ışığı algılayabilecek sensörlere sahip oldukları bilinmektedir. Bu yetenek onların en karanlık ortamlarda dahi sıcak kanlı avlarını algılamalarına olanak vermektedir.
Kızılaltı ışınları görmek mühendislik dünyasında faydalar yaratır. Kendisini ısı ile ele veren her sorunun keşfedilmesinde kullanılır. Binaların ısı kayıplarının nerelerde oluştuğunu anlamada, buhar kapanlarındaki arıza yerlerini saptamada, indüksiyon ocaklarındaki kaçakları belirlemede ve bizleri en çok ilgilendiren konulardan biri olan panoların arızalarının kestirilmesinde termografi adı verilen kızıl altı ışınları inceleme tekniğinden yararlanılmaktadır.
   
*   *   *
Kolay gibi görünmesine karşın termografi basit ve herkesin kullanabileceği bir teknik değildir. Örneğin bir panonun ısıl fotoğraflarına bakıp da çok sıcak noktaları olası arıza alanları olarak kabul etmek yanlış veya en azından eksiktir. Fotoğrafta küçük ve önemsizmiş görüntüsü veren bir nokta ciddi bir problemin semptomu olabileceği gibi çok sıcak bir bölge de gerçekte basit bir sorun olabilir. Dolayısıyla uzmanlığa gerek bulunmaktadır.
Termografik inceleme yaparken hatırda tutulması gereken en önemli konulardan biri de bu teknik ile yalnızca yüzeysel sıcakların görülebileceğidir. Bu nedenle teşhisin doğru yapılabilmesi için panonun (veya hücrenin) açılması gerekmektedir. Kabinin dışından yapılacak çekimler, derindeki gerçek sorunları algılamada yetersiz kalmakta ve bazı tesislerde yöntem sadece bu nedenle kuşkular yaratmaktadır. Termografi uzmanları kabinin açılmasını istediklerinde sorumlular kesicilerin tribe girmesinden veya sistemin arıza yapmasından korkmaktadırlar. Bu konunun çözümlenmesi panoların termografi uygulamalarını dikkate alarak tasarımlanmasında yatmaktadır. Rittal’in pazarlama müdürü sayın Ediz Yanıkoğlu bazı modellerinin arka duvarlarının, hatta içerideki montaj plakasının demontable olduğunu belirtmiştir.
   
*   *   *
 
Arızaların kuluçka evresinde anlaşılmalarını sağlasa da termografi yalnızca ısıya da neden olan arızaların ortaya çıkarılmasında işe yarayabilir. Elbette ısı yaymayan başka elektriksel ve mekanik problemler de vardır ve bunlarla mücadele için başka araçlara başvurulmalıdır.
Öte yandan insan kulağının algılamadığı ses ötesi (ultrasonic) tarama da yüksek ve orta gerilim sistemlerinde yıkıcı korona varlığını saptamada kullanılmaktadır. Ultrason da bilindiği gibi yarasaların yetenek alanına giren bir konudur.
Bu yeteneklerimiz olmasa da aklımız diğer eksikliklerimizi telafi edecek kadar üstündür.